Okullardaki Şiddet Olaylarında Okul İdaresi Hangi İşlemleri Yapmalıdır?

Okul idaresi, şiddet olayında hem mağdur hem de fail öğrenci için ayrı süreçler yürütmek; aynı zamanda erken uyarı, bildirim ve kurumlar arası koordinasyon yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Rehber öğretmeni bulunan okullarda süreç okul müdürlüğü tarafından koordine edilir; bulunmayan okullarda RAM’dan destek alınarak bildirimler ivedilikle yapılır. Aşağıda bu işlemler sistematik biçimde açıklanmaktadır.

Öncelikli Adım: Olaya Müdahale ve İlk Değerlendirme

Okul idaresi, şiddet olayından haberdar olduğu anda harekete geçmelidir:

Şikâyetleri ciddiye almak: Öğrenci veya velilerden gelen zorbalık/şiddet şikâyetleri dikkatle dinlenmeli, ihmal edilmemelidir. İlgili taraflar yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmelidir.

Gözlem ve tespit: Öğrencilerde fiziksel (morluk, şişlik, kızarıklık) ve psikolojik (içe kapanma, sinirlilik, iştahsızlık) değişiklikler takip edilmeli; şiddete maruz kalan öğrencinin kim tarafından şiddete maruz bırakıldığı tespit edilmelidir.

Riskli mekân ve zaman kontrolü: Teneffüsler, öğlen araları, okul giriş-çıkışları ve okul çevresi gibi riskli alanlarda gözetim en üst seviyeye çıkarılmalıdır.

Okul Risk Ekibi toplantısı: Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi; rehberlik servisi ve sınıf rehber öğretmenlerinin katılımıyla ivedilikle değerlendirme toplantısı yapmalıdır. Bu toplantıda risk haritası gözden geçirilmeli; davranış bozukluğu, öfke kontrol güçlüğü, içe kapanma ve tehdit içerikli söylemleri olan öğrenciler yeniden değerlendirilmelidir.

Mağdur Öğrenci İçin Yapılması Gerekenler

Şiddete maruz kalan öğrenciye yönelik süreç şu adımları içerir:

1. Görüşme yapılması: Mağdur öğrenci ile birebir görüşme gerçekleştirilir.

2. Veli bilgilendirmesi: Mağdur öğrencinin velisinden bilgi alınır ve veliye bilgilendirme yapılır.

3. Okul içi iş birliği: Sınıf/şube öğretmenleri ve okul yönetimi ile ayrıntılı bilgi alışverişi yapılır.

4. Psikolojik danışmanlık süreci: Öğrenciye yönelik danışmanlık süreci planlanır ve uygulanır. Bu süreç hakkında aile, öğretmen ve okul yönetimine bilgilendirme yapılır.

5. Sağlık kuruluşuna yönlendirme: Gerekli hallerde öğrenci, çocuk ve ergen ruh sağlığı merkezleri gibi sağlık kuruluşlarına yönlendirilir.

6. Adli/kolluk bildirimi: Şiddetin veli tarafından uygulanması halinde, okul yönetimi iş birliğiyle adli ve kolluk birimlerine, ayrıca ASPB’ye (ALO 183 vb.) bildirimde bulunulur. Okul dışında yaşanan şiddet olaylarında da tutanak tutularak kolluk kuvvetlerine bildirilir.

Şiddet Uygulayan Öğrenci İçin Yapılması Gerekenler

Fail öğrenciye yönelik süreç, cezalandırmadan önce rehabilite edici bir yaklaşımı esas alır:

1. Görüşme yapılması: Şiddet uygulayan öğrenci ile görüşme gerçekleştirilir.

2. Aile katılımı: Öğrencinin ailesinin sürece aktif olarak katılması sağlanır.

3. Okul içi iş birliği: Sınıf/şube rehber öğretmenleri ve okul yönetimi ile iş birliğine gidilir.

4. Danışmanlık süreci: Planlanan danışmanlık süreci uygulanır; süreçte akran desteği alınır.

5. Önleyici rehberlik: Okul içinde şiddet ve zorbalığı önleyici rehberlik hizmetleri planlanır ve uygulanır.

6. Sağlık kuruluşuna yönlendirme: Gerekli hallerde öğrenci, çocuk ve ergen ruh sağlığı merkezlerine yönlendirilir.

Erken Uyarı, Yönlendirme ve Bildirim Süreci

MEB’in ilgili protokolü çerçevesinde okul idaresinin bildirim yükümlülükleri şunlardır:

Koordinasyon sorumluluğu: Rehber öğretmen/psikolojik danışmanı bulunan okullarda iş ve işlemler okul müdürlüğü tarafından koordine edilerek bildirimler yapılır. Rehber öğretmeni olmayan okul müdürlükleri ise RAM personelinden destek alarak gerekli kurumlara bildirimlerini ivedilikle yapar.

Okul polisi veya Cumhuriyet Savcılığına bildirim gerektiren durumlar: Bu durumlarda öğrenciler önce Rehberlik ve Araştırma Merkezine yönlendirilir. Süreç, RAM koordinasyonunda yürütülür.

Geri çevrilmeme ilkesi: Okullardan yapılan bildirimlerin geri çevrilmemesi ve işleyişin sağlıklı yürütülmesi için tüm okul müdürlükleri ve protokolde bulunan diğer kurumlara bilgilendirme yapılması gerekmektedir.

Okul İklimi ve Önleyici Tedbirler

Şiddet olayının ardından okul idaresi, tekrarlanmayı önlemek ve güvenli okul iklimini yeniden tesis etmek için şu önlemleri almalıdır:

Okula aidiyetin güçlendirilmesi: Yargılayıcı olmayan, sakin ve kapsayıcı bir iletişim dili kullanılmalı; öğrencilerin kendilerini güvende hissedecekleri “koşulsuz kabul” ortamları desteklenmelidir.

Dijital sızıntı takibi: Öğrencilerin sosyal medyada şiddet içerikli oluşumlara ilgisi, şiddet figürlerine hayranlığı veya bu yönde paylaşımları hassasiyetle takip edilmelidir.

Yardım isteme kanallarının hatırlatılması: Öğrencilere, sorunlarında başvurabilecekleri “güvenli yetişkinler” ve Rehberlik Servisi başvuru yolları açıkça duyurulmalıdır.

Asılsız haber ve görüntü paylaşımının önlenmesi: Kriz anlarında şiddet içerikli video/fotoğraf paylaşımının travmayı tetikleyici etkisi olduğu unutulmamalı; bu tür paylaşımların önlenmesi için rehberlik çalışmaları yapılmalıdır.

İlk ders bilgilendirmesi: Olayın ardından ilk ders saatinde öğretmenler tarafından sakinleştirici ve güven verici bir konuşma yapılmalı; olayın detayına girilmemeli, rutinlerin devam edeceği ve okulun güvenli bir yer olduğu vurgulanmalıdır.

İşlem Basamakları