13 Ekim Uluslararası Afet Risklerinin Azaltılması Günü Ortaokul Uygulama Örnekleri

Ortaokul Örnek Uygulaması (5-8. Sınıflar)

Hazırlayan: AFAD – Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
Uygulama Grubu: Grup 2 – Ortaokul (5-8. Sınıflar)
Önerilen Süre: 35-40 dakika
Uygulama Ortamı: Sınıf / Akıllı Tahta / Projeksiyon
Kullanılacak Platform: www.hazirim.gov.tr

1. Uygulamanın Amacı

Bu uygulamanın amacı, öğrencilerin afet, tehlike ve risk kavramlarını yaş düzeylerine uygun örneklerle tanımalarını, ev ve okul çevrelerinde karşılaşabilecekleri riskleri fark etmelerini, afet öncesinde alınabilecek önlemleri değerlendirmelerini ve güvenli davranışlar konusunda farkındalık kazanmalarını sağlamaktır.

Uygulama sırasında öğrencilerde korku ve kaygı oluşturabilecek anlatımlardan kaçınılmalı; afetleri tanıma, riskleri azaltma ve hazırlıklı olma yaklaşımı benimsenmelidir. Öğrencilerin gözlem yapmaları, görüşlerini gerekçelendirmeleri ve uygulanabilir çözüm önerileri geliştirmeleri desteklenmelidir.

Soruların kapsamı ve açıklamaların ayrıntı düzeyi sınıf düzeyine göre uygulanmalıdır:

5. ve 6. sınıflarda: Somut örnekler ile günlük yaşam gözlemlerine ağırlık verilmelidir.

7. ve 8. sınıflarda: Tehlike, risk ve risk azaltma arasındaki ilişkiyi açıklama ve çözüm önerilerini gerekçelendirmeye ağırlık verilmelidir.

Bölümlere ayrılan süreler yaklaşık olup öğretmen, uygulamanın bütünlüğünü koruyarak sınıf düzeyi ve öğrenci katılımına göre süreleri düzenleyebilir. Uygulama öncesinde kullanılacak dijital içeriklere erişim ile sınıfın teknik imkânlarının kontrol edilmesi önerilmektedir.

2. Uygulama Akışı

UYGULAMA 1 – Afet, Tehlike ve Risk Üzerine Düşünelim

Hazırım Platformu’nun “Afetler” bölümünü açınız. Deprem ve sel gibi olayları hatırlatarak öğrencilere aşağıdaki soruyu yöneltiniz:

“Aynı olay, farklı yerlerde yaşayan insanları neden farklı biçimlerde etkileyebilir?”

Öğrencilerden birkaç görüş alınız. Yapıların durumu, çevrenin özellikleri, nüfusun özellikleri ve önceden yapılan hazırlıkların ortaya çıkabilecek zararları etkileyebileceğini açıklayınız. Ardından aşağıdaki kavramları somut örneklerle tanıtınız:

• Tehlike: Zarar verme potansiyeli bulunan olay veya durum.

• Risk: Bir tehlikenin can, mal veya çevre üzerinde zarara yol açma olasılığı ve ortaya çıkarabileceği sonuçlar.

• Risk azaltma: Olası zararları azaltmak amacıyla afet meydana gelmeden önce yapılan çalışmalar.

Bu bölümü aşağıdaki mesajla tamamlayınız:

“Tehlikeleri ve riskleri tanımak, zararları azaltacak önlemleri belirlememize yardımcı olur.”

UYGULAMA 2 – Çevremizdeki Riskleri Fark Edelim

Tehlike ve risk kavramlarını açıkladıktan sonra bu kavramları öğrencilerin günlük çevreleriyle ilişkilendiriniz. Hazırım Platformu’nda yer alan “Okullarda Afetlere Hazırlık” içeriğini açınız ve öğrencilerden bulundukları sınıfı yerlerinden kalkmadan gözlemlemelerini isteyiniz.

“Şu anda bulunduğumuz sınıfta bir deprem meydana gelse bize zarar verebilecek neler olabilir?”

Öğrencilerden birkaç örnek alınız. Sabitlenmemiş dolap veya raf, düşebilecek eşya, cam yüzeyler ve geçişi engelleyen nesneler gibi durumları tahtaya yazınız.

Bu aşamada öğrencilerden yalnızca fark ettikleri durumları söylemelerini isteyiniz. Öğrenciler eşyalara müdahale etmemeli, fark ettikleri durumları öğretmenleriyle veya okulun ilgili görevlileriyle paylaşmalıdır.

Bir sonraki bölüme geçerken, riskleri azaltmanın afet meydana gelmeden önce yapılan hazırlıklarla başladığını belirtiniz.

UYGULAMA 3 – Bir Afeti İnceleyelim: Deprem

Önceki bölümde sınıfta fark edilen risklerden hareketle afet öncesi hazırlıkların önemine geçiş yapınız. Hazırım Platformu’nda yer alan “Deprem” içeriğini açınız ve deprem öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılabileceklerin farklı olduğunu kısaca açıklayınız. Ardından öğrencilere aşağıdaki soruyu yöneltiniz:

“Deprem meydana gelmeden önce evimizde ve okulumuzda hangi hazırlıkları yapabiliriz?”

Öğrencilerden birkaç örnek alınız ve cevapları aşağıdaki hazırlıklarla tamamlayınız:

Devrilebilecek, düşebilecek veya kayabilecek eşyaların yetişkinler ve ilgili görevliler tarafından uygun yöntemlerle sabitlenmesi.

Afet ve acil durum çantasının aile bireylerinin ihtiyaçları dikkate alınarak önceden hazırlanması.

Aile afet ve acil durum planının hazırlanması.

Yaşanılan yere en yakın toplanma alanının öğrenilmesi.

Güvenli davranışların tatbikatlarla pekiştirilmesi.

Bu hazırlıkların aile bireyleri ve okulun sorumlu personeliyle birlikte planlanması gerektiğini; öğrencilerin tehlike oluşturabilecek eşyalara tek başlarına müdahale etmemeleri gerektiğini vurgulayınız.

Hazırlık örneklerini tamamladıktan sonra öğrencilerin sınıfta fark ettikleri risklerden biri için çözüm üretme çalışmasına geçileceğini belirtiniz.

UYGULAMA 4 – Riskleri Azaltmak İçin Çözüm Önerileri

Öğrencileri küçük gruplara ayırınız veya çalışmayı tüm sınıfla yürütünüz. Her gruptan 2. uygulamada fark edilen bir durumu seçmesini, bu durumun oluşturabileceği sonucu açıklamasını ve riski azaltacak bir önlem önermesini isteyiniz.

Çalışmayı aşağıdaki üç soruyla yönlendiriniz:

“Hangi durumu fark ettik? Ne olabilir? Riski azaltmak için hangi önlem alınabilir?”

Örneğin sabitlenmemiş bir kitaplığın deprem sırasında devrilebileceği ve uygun yöntemle sabitlenmesinin bu riski azaltabileceği belirtilebilir. Öğrencilerin önerilerini güvenli, uygulanabilir ve yetkili kişilerce gerçekleştirilebilir olup olmadıkları açısından sınıfla birlikte değerlendiriniz.

Çalışmayı, riskleri fark etmenin yanı sıra bu risklere karşı doğru ve güvenli önlemler belirlemenin de önemli olduğunu vurgulayarak tamamlayınız.

UYGULAMA 5 – Afet ve Acil Durum Çantası ve Aile Hazırlığı

Riskleri azaltmaya yönelik çözüm önerilerinin ardından hazırlığın aile içinde nasıl sürdürülebileceğine geçiş yapınız. Hazırım Platformu’nda yer alan “Afet ve Acil Durum Çantası” içeriğini açınız ve görseli öğrencilerle birlikte inceleyiniz. Ardından aşağıdaki soruyu yöneltiniz:

“Afet ve acil durum çantası neden afet meydana geldikten sonra değil, önceden hazırlanır?”

Öğrencilerin cevaplarını aldıktan sonra çantanın afet sonrasındaki ilk dönemde ihtiyaç duyulabilecek temel malzemelere ulaşmayı kolaylaştırdığını açıklayınız. Çanta içeriğinin aile bireylerinin yaşı, sağlık durumu ve özel ihtiyaçları dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini belirtiniz.

Hazırlığın yalnızca afet ve acil durum çantasıyla sınırlı olmadığını; aile bireylerinin toplanma alanını, iletişim yöntemlerini ve nerede buluşacaklarını önceden konuşmalarının önemli olduğunu vurgulayınız.

Aile hazırlığına ilişkin değerlendirmeyi tamamladıktan sonra afet sırasında uygulanması gereken güvenli davranışlara geçiniz.

UYGULAMA 6 – Deprem Sırasında Güvenli Davranış

Hazırım Platformu’nda yer alan “Deprem” içeriğinin deprem sırasında yapılması gerekenler bölümünü açınız. Öğrencilere deprem sırasında:

Sakin kalınması,

Pencere ve balkonlardan uzak durulması,

Merdivenlere veya çıkışlara doğru koşulmaması,

Asansör kullanılmaması,

Çök-Kapan-Tutun hareketinin uygulanması gerektiğini hatırlatınız.

Sınıftaki güvenli konumları önceden belirleyiniz. Uygun güvenlik şartları sağlandıktan sonra hareketin aşamalarını gösteriniz ve öğrencilerin öğretmen yönlendirmesiyle kısa bir Çök-Kapan-Tutun uygulaması yapmalarını sağlayınız. Hareketi aynı biçimde uygulayamayan öğrenciler için bireysel ihtiyaçlar ve sınıf koşulları dikkate alınarak güvenli koruyucu davranışlar gösteriniz.

“Deprem sırasında merdivene veya çıkışa doğru koşmak neden güvenli değildir?”

Öğrencilerin cevaplarını aldıktan sonra panikle koşmanın düşme ve yaralanma riskini artırabileceğini, doğru davranışların önceden öğrenilmesi ve tatbikatlarla pekiştirilmesi gerektiğini açıklayınız.

Bu bölümü, güvenli davranışların önceden öğrenilmesinin ve düzenli olarak uygulanmasının afet sırasında doğru hareket etmeyi kolaylaştıracağını belirterek tamamlayınız.

UYGULAMA 7 – 13 Ekim’de Ben Ne Yapabilirim?

Ders boyunca ele alınan risk, hazırlık ve güvenli davranışları öğrencilerin kendi yaşamlarıyla ilişkilendirmelerini sağlayınız. Her öğrenciden aşağıdaki cümleyi bir örnekle tamamlamasını isteyiniz:

“Evimde veya okulumda fark ettiğim bir risk ……… . Bu riski azaltmak için ……… yapılabilir.”

Birkaç öğrencinin cevabını dinleyiniz. Önerilen önlemleri güvenli, uygulanabilir ve uygun kişilerce gerçekleştirilebilir olup olmadıkları bakımından sınıfla birlikte değerlendiriniz.

Uygulamayı aşağıdaki mesajla tamamlayınız:

“Afetlere karşı hazırlık, afet meydana gelmeden önce atılan adımlarla başlar.”

3. Ders Sonrası Aile Etkinliği

Öğrencilerden, aileleriyle birlikte evdeki olası riskleri ve afetlere yönelik hazırlıkları gözden geçirmelerini isteyebilirsiniz. Çalışmada aşağıdaki konular ele alınabilir:

Evde devrilebilecek, düşebilecek veya kayabilecek eşyaların gözden geçirilmesi.

Afet ve acil durum çantasının bulunup bulunmadığının ve içeriğinin kontrol edilmesi.

Ailenin toplanma alanının birlikte değerlendirilmesi.

Afet sonrasında kullanılacak iletişim ve buluşma yöntemlerinin konuşulması.

Öğrencilerden tehlike oluşturabilecek eşyalara müdahale etmeleri veya eşyaları kendilerinin sabitlemeleri istenmemelidir. Çalışmanın amacı, öğrencilerin fark ettikleri durumları aileleriyle paylaşmaları ve aile hazırlığına katkı sağlamalarıdır.

4. Uygulamada Dikkat Edilecek Hususlar

Uygulamanın öğrencilerde korku ve kaygı oluşturmayacak, afetleri tanıma, riskleri azaltma, hazırlıklı olma ve güvenli davranışları öğrenme yaklaşımını destekleyecek biçimde yürütülmesi önem taşımaktadır.

Afet yaşamış öğrencilerin kişisel deneyimlerini paylaşabilecekleri göz önünde bulundurulmalı; öğrenciler bu deneyimleri anlatmaya yönlendirilmemeli ve kayıp, yaralanma veya benzeri zorlayıcı yaşantıların ayrıntılandırılmasından kaçınılmalıdır.

Uygulama, sınıf düzeyi ile öğrencilerin bireysel ihtiyaçları dikkate alınarak öğretmenin mesleki değerlendirmesi doğrultusunda uyarlanabilir.

5. Kullanılacak Hazırım İçerikleri

Hazırım Platformu Ana Sayfası: www.hazirim.gov.tr

Hazırım – Afetler

Hazırım – Okullarda Afetlere Hazırlık

Hazırım – Deprem

Hazırım – Hazırlık İçerikleri ve Afet ve Acil Durum Çantası

Hazırım / AFAD Kütüphanesi – Depreme Karşı Yapısal Olmayan Risklerin Azaltılması (öğretmen için ek kaynak)